Szlak Niepodległości      
Szlak Niepodległości
Fundacja na Rzecz Ochrony Krajobrazu Kulturowego

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz ze środków Gminy Stanisławów.


Boża Wola (Bitwa pod Mienią 4 listopad 1863r.)
Miejsce śmierci dowódcy oddziału Litwinów - Kazimierza Kobylińskiego
(gmina Siennica, pow. miński).

   

Wśród ciągłych harców uchodzili powstańcy na przestrzeni 5 mil w Łukowskie. W pierwszej części boju tj. na pierwszych 2 milach stary Kobyliński spadł z konia. Syn jego z 6 towarzyszami pospieszył mu na pomoc, podając mu swego, lecz bohaterski dowódca pomocy nie przyjął, a otoczony przez 50 kozaków poległ zarąbany.

Taki opis przytacza Stanisław Zieliński.

Kazimierz Kobyliński - dowódca jednego z oddziałów walczących w powiecie stanisławowskim zginął w tym właśnie miejscu, Przy rozstaju dróg z Siennicy do Mieni i Cegłowa. Wydarzenie to upamiętnia krzyż styczniowy wykonany z prętów zbrojeniowych. Poświęcenie Starego Kobylińskiego pozwoliło na skuteczne wycofanie się jego oddziału po bitwie pod Mienią stoczonej 4 Listopada 1863 roku. W bitwie tej łącznie poległo 20 powstańców, co ciekawe Dziennik Powszechny (prorosyjski) podaje ciekawą informację o tym, że wśród poległych Powstańców znajdował się jeden "murzyn".

Relacja świadka Pawła Powierzy:

„Pędziłem przy Kobylińskim, razem z jego synami. Był ranny w bok. Podtrzymywaliśmy go na koniu i dalej uciekali. Przyłączało  się do nas jeszcze kilkunastu partyzantów, ażeby pomóc w uprowadzeniu naczelnika. Dragoni ciągle strzelali, a my nie mogliśmy rozwinąć szybkiego biegu. Wtem padł koń Kobylińskiego. Już nie podniósł się. Wsadzić naczelnika na innego konia

nie zdołaliśmy. Był tak osłabiony, że nie mógł dźwignąć się. Zdołał zwrócić się do synów i słabym głosem powiedział: Ja tu już zostanę, a wy – ojcowskim prawem rozkazuję: ratujcie się! Dragoni pędzili na nas ze wzniesionymi szablami...

Tak ponieśliśmy największą klęskę w dziejach naszej partii. Zginął naczelnik – tak bardzo przez wszystkich ceniony – i około 50 powstańców.

Jednakże partia rozbita nie była, bo ci co pozostali przy życiu – zebrali się znowu”.

Szczegółowy Przebieg działań wojennych.

Wg opisów rosyjskich i powstańczych, a także z wpisów z ksiąg zgonów parafii w Siennicy, można odtworzyć taki przebieg bitwy.

1. Powracający z Siedlec oddział Kozaków zostaje ostrzelany przez oddział Powstańczy pod dowództwem pułkownika Zielińskiego (zapewne gdzieś na wysokości Jędrzejowa). Kozacy wycofują się do Mińska. Tam Rotmistrz Sthal-von-Holstein nakazuje wysłanie szpicy - seciny kozaków, poczym z pozostałą częścią oddziału rusza w ślad za kozakami. Kozacy pod dowództwem Esaua Czumakowa odnajduje 300 osobowy Oddział Powstańców. Powstańcy przez pewien czas dzielnie stawiają opór, zaczynają przegrywać dopiero pod włączeniu się do bitwy reszty wojsk Rosyjskich. Powstańcy ponoszą spore straty, zwłaszcza skrzydło które zakatowało szwadron kozaków.

Wg Rosjan bój rozpoczął się ok. godziny szóstej (na mapie miejsce oznaczone nr 2.) w rejonie wsi Rudki k. Cegłowa, naprzeciw dwóch lasów. Już w trakcie boju dociera na miejsce Oddział Kobylińskiego. Powstańcy jednak rozpoczynają odwrót lasami w kierunku Siennicy. Pod Cegłowem ginie najpewniej najwięcej Powstańców, których pochowano w lesie Szaradwka (mogiłę tę niedawno odnaleziono w ramach realizacji jednego z programów "było nie minęło")  pomiędzy Mienią a Cegłowem (na mapie miejsce oznaczono nr. 3.) . Zaczyna się trwający do wieczora pościg za Powstańcami, trasę tego pościgu znaczy kolejna mogiła leśna, obok dzisiejszego rezerwatu "Jedlina" tzw. Trzy Krzyże. Powstańców pochowano w mogile Powstańców Listopadowych, która tam się znajdowała (nr. 4. na mapie). Prawdopodobnie pochowano tam poległych, których doścignięto na drodze z Cegłowa do Siennicy najpewniej gdzieś w rejonie wiosek Cisie-Rososz.

2. Wg przekazów miejscowych na roztaju dróg  z Siennicy do Kuflewa oraz do Mieni, pada koń rannego Kobylińskiego. Tam też w dramatycznych okolicznościach ginie powstańczy dowódca. Według pamiętnika oraz przekazu Zielińskiego Kobyliński spada w początkowej części "boju" na drugiej mili (mila rosyjska ma ok. 7,5 m), co odpowiadałoby mniej więcej odległości pomiędzy Rudkami (miejscem bitwy) a Łękawicą (9,5 km) - na mapie miejsce oznaczone nr 5. Wg przekaz na pamiątkę tego ustawiono tam krzyż. Nie jest to chyba do końca prawdziwy przekaz, bowiem na mapie z przed 1863 w miejscu tym już krzyż jest oznaczony. Nie Mniej Kobyliński faktycznie mógł zginąć gdzieś w pobliżu na drodze Pomiędzy Cegłowem a Siennicą, którą to Powstańcy właśnie się wycofywali spod Rudek. Po czterech dniach od bitwy ciało Kobylińskiego odnajdują jego synowie i przywieżą do Siennicy (8smego Listopada), na pewno ciało jego nie leżało przez 4 dni na śrdku drogi. Możliwe, że złożono je pod tym właśnie krzyżem z zamiarem pogrzebania wraz z innymi Powstańcami w pobliskiej mogile listopadowej w lesie pomiędzy Łękawicą a Mienią, mogiła ta znajduje się właśnie przy drodze na Mienię, która zaczyna się na owym rozstaju dróg. Niewykluczone, że tam, pod tym krzyżem Synowie Kobylińskiego odnajdują ciało Ojca - być może stąd utrwalona w lokalnej tradycji pamięć o miejscu śmierci Dowódcy w tym właśnie miejscu?  Do Siennicy przywożą nie tylko ciało Ojca, ale także sześciu innych poległych.

3. Wieś Posiadały (na mapie miejsce oznaczone nr 6.), w dzień po bitwie do parafii w Kiczkach przybywa dwóch chłopów, sołtys ze wsi Kiczki Paweł Chajecki oraz gospodarz ze wsi Posiadały Józef Walas, stwierdzili, że  o godzinie trzeciej po południu (po potyczce z Rosjanami) znaleziono trzech zabitych. Kawalerzystę w znakach podoficera ok. 30-letniego. Drugiego ok 25 letniego, oraz młodego ok. 24 letniego murzyna (informacja zawarta w księdze zmarłych parafii Kiczki - mieli zostać pochowani na cmentarzu parafialnym w Kiczkach).

4. Wg przekazu Rosyjskiego we wsi Siodło Powstańcy przygotowali kontrnatarcie, jednak zmuszeni zostali do wycofania się, wg przekazu rosyjskiego poległo tam kilku Powstańców (brak tutaj informacji o miejscu pochowania poległych), być może tych samych przywieziono razem z dowódcą Kobylińskich do Siennicy w dniu 8 Listopada? (na mapie miejsce zaznaczono nr 7.) Możliwe jednak, że może w tym rejonie znajdować się kolejna nieznana na do dziś mogiła powstańcza.

5. w dniu 7 listopada do parafii w Siennicy przybywają Franciszek Wilk lat czterdzieści i Franciszek Strzelec lat trzydzieści dwa mający, obydwa gospodarze rolni w Starej Siennicy, przywożą ciała dwóch Powstańców, przy których znaleźli dokumenty wystawione na  Mateusza Polkowskiego z gminy Mścichy w Augustowskiem z wsi Karwowa lat czterdzieści dziewięć, oraz Krupiszewskiego z okolicy Brześcia około trzydziestoletniego. Oświadczają, że poległych znaleźli na polach wsi Żaków (na mapie miejsce zaznaczono nr 8.). Dzień później 6 poległych w tym Kobylińskiego przywieziono do Siennicy 8 listopada, jak wiemy ciała przywieźli synowie Kobylińskiego.

6. Z opisu rosyjskiego wiemy, że pościg trwał do godziny 6 wieczór i skończył się we wsi Borówek (na mapie zaznaczona nr 9.), ok. 4,5 km na południe od Żakowa. Tam Rosjanie stanęli na nocleg.  Według lokalnej tradycji w Borówku na wydmie Rosjanie postawili szubienice na której wieszali Powstańców i pomagających im mieszkańców okolicznych wiosek. Po tym jak Rosjanie Stanęli w Borówki (po 12 godzinach pościgu) dowódca Sthal-von-Holstein zarządził nocleg i zajął kwatery. Jednocześnie wezwał ochotników, aby rozjechali się po okolicznych wsiach w poszukiwaniu informacji o miejscu ukrycia Powstańców. Najprawdopodobniej wrócili z pojmanymi, tak pojmanymi niedobitkami  Powstańców, jak i okolicznymi gospodarzami którzy to mogli im pomagać , wszystkich powiesili na wspomnianej szubienicy ustawionej na jednej z okolicznych wydm, ciała grzebiąc w bezpośrednim jej otoczeniu (przekaz miejscowy zachowany w tradycji lokalnej).

Siły Powstańcze oraz Rosyjskie.

4 listopada 1863 r. powstańcy stoczyli bitwę pod Mienią z rosyjską kolumną Stahl von Holsteina.

Straty Powstańców i Rosjan.

Nazwiska poległych Powstańców oraz uczestników boju.

Kazimierz Kobyliński - dowódca oddziału powstańczego.

Następnego dnia po boju synowie
dowódcy Adolf i Konstanty Kobylińscy
przebrani za miejscowych chłopów odnaleźli na pobojowisku ciało ojca i
swoich kolegów, następnie zajęli się ich
pogrzebem.
  Fotografia dzięki uprzejmości: Mińskiej Grupy Rowerowej. (03/07/2015r.)
http://minskagruparowerowa.pl/

Przekazy Archiwalne.


„Działo się w Mieście Siennicy dnia siódmego Listopada tysiąc ośmsetsześćdziesiątego trzeciego roku.. Stawili się .. i oświadczyli, że dnia dzisiejszego o godzinie dwunastej w południe znaleźli dwóch żołnierzy polskich na Żakowskim polu bitwy z których jeden miał świadectwo Mateusza Polkowskiego z Gminy Mścichy w Augustowskim z Wsi Karwowa lat czterdzieści dziewięć mający, a drugi Krupiszewski z okolic Brześcia lat około trzydzieści mający.

W dniu następnym przywieziono sześciu poległych, z których jeden był Kobylański Naczelnik oddziałów Polskich lat około pięćdziesięciu mający, obywatel z okolicy Białego Stoku, zostawił żonę i dzieci: pięciu zaś różnego wieku. Nazwisk, imion oraz pochodzenia onych niewiadomo – wszystkie ciała na cmentarzu Siennickim pochowane Po przekonaniu się naocznie ohaniebnych zadanych ich ranach... Akt ten stawającym przeczytany przez Nas tylko podpisany został, gdyż stawający pisać nieumieją. Xiądz Feliks Świętochowski Administrator Parafii Siennickiey utrzymujący Akta Stanu Cywilnego”.



Dziennik Powszechny : pismo urzędowe, polityczne i naukowe. 1863, nr 286 (15 grudnia), str. 1 

Synowie Kobylińskiego po śmierci ojca już nie powrócili do oddziału. O młodszym – Konstantym – wiadomo nie wiele. W 1863 roku miał zaledwie 17 lat. Do marca następnego roku razem z bratem Adolfem ukrywali się na Podlasiu we dworze Karskie. Tam został aresztowany i skatowany przez kozaków. Za udział w powstaniu zesłano go  do rot aresztanckich na Syberię. Powrócił dopiero po 1917 roku i zmarł w niepodległej Polsce. Los starszego brata – Adolfa – był bardziej tragiczny. Uniknął aresztowania w Karskich dzięki lepszej kryjówce. Stamtąd przeniósł się do majątku Szydłowskiego w Petrykozach. Latem 1864 roku Adolf Kobyliński sam zgłosił się do gen. Zachara Maniukina, który urzędował w Siedlcach (obowiązywał wówczas carski ukaz o amnestii dla powstańców). Po spisaniu zeznań Maniukin wyraził nawet ubolewanie dla cierpień rodziny Kobylińskich. Kierując się współczuciem zatrudnił Adolfa Kobylińskiego w swojej kancelarii z pensją 60 rubli rocznie. O tej zadziwiającej pobłażliwości doniesiono Murawiewowi w Wilnie. „Wieszatiel” zażądał dostarczenia Kobylińskiego do Wilna. Maniukin nie zgodził się. Murawiew poskarżył się na to namiestnikowi w Warszawie. Wówczas na jego polecenie aresztowano Adolfa Kobylińskiego i osadzono w więzieniu w Grodnie. Wśród więźniów, których było około tysiąca, znajdowały się osoby wszelakich stanów: szlachta, studenci, nawet rosyjscy wojskowi oskarżeni za nadużycia. Stąd ekspediowano ludzi z wyrokami sądowymi na Syberię (ci udawali się na dworzec kolejowy), a innych za „Skidelską zastawę” (miejsce egzekucji przez powieszenie). Podczas pobytu w więzieniu Adolfowi bardzo pomagała siostra Józefa. Gdzie tylko mogła zabiegała o protekcję. Dotarła nawet do następcy Murawiewa – gen. gubernatora wileńskiego Aleksandra Potapowa. Wsparcia udzielał w dalszym ciągu gen. Maniukin. Wszystko wydawało się iść ku lepszemu. Niestety przed Komisją Grodzieńską, która orzekała wyroki Adolf Kobyliński usłyszał – śmierć przez powieszenie. Było to tak nagłe, że zmarł po trzech dniach wskutek napięcia nerwowego.

Nie wiele lepiej los obszedł się z rodziną Tomasza Kobylińskiego z Horodnian. On sam został w dniu 9 X 1863 w dużym transporcie wywieziony z Wilna na zesłanie do Tobolska. Starszy syn – także o imieniu Adolf, za udział w powstaniu trafił za karę w sołdaty, tj. we wrogim mundurze musiał walczyć za obcą sprawę. O młodszym Edmundzie wiadomo, że trafił na Sybir, skąd w 1869 roku został zwolniony

Siostrzeniec Kobylińskich – Adolf Nowosielski – za waleczność dosłużył się stopnia kapitana w powstańczej kawalerii. 19 I 1864 roku pod Rudą Korybutowską został ciężko ranny i po tygodniu zmarł. Żona Kazimierza Kobylińskiego – Wiktoria – na wieść o tych wszystkich nieszczęściach dostała pomieszania zmysłów i zmarła w obłąkaniu. Kiedy i gdzie, i gdzie spoczywa nie wiadomo. 

Dziennik Powszechny. Pismo Urzędowe,
Polityczne i Naukowe. Nr 266 z dnia 8 (20) listopada 1863 r.”
 

Fundacja pomnika.

 
fotografia archiwalna: Paweł Ajdacki  

Prawna Ochrona miejsc pamięci narodowej.

Zagrożenia.

Możliwość wystąpienia nieznanych mogił wojennych.

Duża. Bitwa pościgowa rozgrywała się na bardzo dużym obszarze.   Potyczki miały mjsce pod Łękawicą, Posiadałach, Siodłem, Żukowem oraz być może także Borówkiem. Powstańcy w tym dowódca Kobyliński pochowani zostali w dwóch leśnych mogiłach (niebieskie gwiazdki na mapie) oraz cmentarzach parafialnych w Siennicy oraz Kiczkach.

Lokalizacja na mapie.

 

Literatura:

Bogusław Niemirka, Bitwa pod Mienią, 4 listopada 1863 r.  w tradycji powstańczej

Julita Januszkiewicz, Tragiczne losy powstańczej rodziny Kobylińskich

Mapa Kwatermistrzostwa 1:126 000 ok 1850 rok.

KAZIMIERZ KOBYLIŃSKI – Najpiękniejsza Postać Grodzieńskiego Powstania 1863 r.

Paweł Ajdacki, Rok 1863 – 1864. Klęska i chwała, w Śladami powstania styczniowego Aspekty historyczne i krajoznawcze
Pod redakcją Józefa Partyki i Mieczysława Żochowskiego, Warszawa 2014, str. 31-32
 

https://vod.tvp.pl/video/bylo-nie-minelo,ceglow-1863,12833506

Szlak Niepodległości jest narzędziem edukacyjnym stworzonym przez Fundację na rzecz Krajobrazu Kulturowego.

Szlak pomyślany został jednocześnie jako Przewodnik Turystyczny, narzędzie edukacyjne na potrzeby organizacji terenowych gier historycznych oraz element realizacji misji naszej Fundacji związanej z ochroną miejsc pamięci narodowych zaś szczególnie grobów i cmentarzy wojennych.

Lista dostępnych punktów Szlaku Niepodległości

 

fundacja @ krajobraz.org.pl 

 

 

KOD QR miejsca pamięci.  Gdyby obok tego miejsca nie było tabliczki z takim kodem, prosimy o poinformowanie o tym naszej Fundacji. Mniejszy kod QR 8mieszczony na tablicy linkuje do punktowanego zadania.

 

Zapraszamy na stronę społecznościową Szlaku Niepodległości.